کتابخانه اودی در هلسینکی فنلاند تنها یک مکان برای امانت گرفتن کتاب نیست بلکه به عنوان اتاق نشیمن شهر و نمادی از برابری اجتماعی شناخته می شود. این شاهکار معماری که توسط گروه معماری آلا طراحی شده دارای سه طبقه مجزا با کاربری های متفاوت از جمله فضای ساخت و تولید کافه و سالن های آرام مطالعه است و به عنوان یکی از بهترین کتابخانه های عمومی جهان در سال 2019 معرفی شده است.

کتابخانه اودی هلسینکی؛ فراتر از یک کتابخانه

وقتی از کتابخانه صحبت می کنیم معمولا فضایی ساکت با ردیف های بی پایان قفسه کتاب به ذهن می رسد اما کتابخانه مرکزی اودی در هلسینکی این تعریف سنتی را به طور کامل دگرگون کرده است. نام اودی که از واژه فنلاندی به معنای ode یا ستایش گرفته شده است بازتابی از جایگاه این ساختمان در قلب پایتخت فنلاند است. این ساختمان تنها یک مخزن برای نگهداری اطلاعات نیست بلکه یک پلتفرم زنده برای تعاملات اجتماعی یادگیری و خلق آثار هنری است.

موقعیت مکانی این کتابخانه در میدان پارلمان و در مجاورت ساختمان مجلس فنلاند یک پیام نمادین بسیار قوی دارد. در فرهنگ فنلاند دسترسی برابر به اطلاعات و دانش پایه و اساس دموکراسی است و قرار گرفتن کتابخانه در کنار نهاد قانونگذاری نشان می دهد که آگاهی عمومی در کنار قانونگذاری قرار دارد. شهروندان می توانند در این فضا بدون هیچ هزینه ای به منابع آموزشی فناوری های پیشرفته و فضای کاری دسترسی داشته باشند.

معماری و طراحی کتابخانه اودی؛ تلاقی هنر و مهندسی

طراحی کتابخانه اودی نتیجه یک مسابقه معماری بین المللی در سال 2009 بود که در آن بیش از 500 طرح از سراسر جهان ارائه شد. طرح برنده با نام Letto به معنای پتو یا لحاف انتخاب شد زیرا فرم منحنی و پوششی ساختمان تداعی کننده یک پوشش گرم و دعوت کننده است. تیم معماری آلا موفق شد سازه ای خلق کند که هم با بافت تاریخی شهر همخوانی دارد و هم نگاهی جسورانه به آینده معماری پایدار دارد.

نمای بیرونی و سازه چوبی

نمای بیرونی اودی یکی از شاخص ترین ویژگی های بصری آن است. بخش های بالایی ساختمان که به صورت کنسول یا طره بر روی طبقه همکف قرار گرفته اند با الوارهای چوب کاج فنلاندی پوشیده شده اند. این چوب ها با الگوهای هندسی پیچیده و منحنی در کنار هم قرار گرفته اند تا نمایی زنده و پویا ایجاد کنند که با تغییر نور خورشید در طول روز و فصول مختلف تغییر رنگ می دهد. استفاده از چوب محلی نه تنها ردپای کربن ساختمان را کاهش داده است بلکه پیوند عمیقی با جنگل های فنلاند و فرهنگ چوبی این کشور ایجاد می کند.

در مقابل بخش چوبی، طبقه همکف و ورودی اصلی با شیشه های شفاف و منحنی طراحی شده اند. این شیشه ها دید مستقیمی به فضای داخلی و خلیج هلسینکی ایجاد می کنند و مرز بین فضای بیرون و داخل را از بین می برند. انعکاس تصویر ساختمان پارلمان در شیشه های ورودی یک تقارن مفهومی زیبا بین قدرت سیاسی و قدرت دانش ایجاد می کند.

فضای داخلی و آتریوم مرکزی

به محض ورود به داخل ساختمان با یک آتریوم عظیم و خیره کننده روبرو می شوید که قلب تپنده کتابخانه است. سقف منحنی و موج دار آتریوم با پنل های چوبی و سفید پوشیده شده است که نور طبیعی را به عمق ساختمان هدایت می کند. طراحی آکوستیک در این فضا با دقت بسیار بالایی انجام شده است تا با وجود جمعیت زیاد و فعالیت های متنوع، سر و صدا به طبقات بالاتر و فضای مطالعه منتقل نشود. پلکان های عظیم و رمپ های منحنی که طبقات را به هم متصل می کنند خود به عنوان مبلمان شهری عمل می کنند و مردم را تشویق می کنند تا روی آن ها بنشینند و با یکدیگر تعامل داشته باشند.

بررسی سه طبقه اصلی کتابخانه اودی

سازماندهی فضایی کتابخانه اودی بر اساس سطح سر و صدا و نوع فعالیت کاربران طراحی شده است. هر طبقه هویت مستقل خود را دارد و نیازهای متفاوتی از شهروندان را برطرف می کند.

طبقه همکف؛ فضای رویدادها و کافه

طبقه همکف به عنوان یک پلازای شهری سرپوشیده عمل می کند. این طبقه پرجنب و جوش ترین بخش ساختمان است و شامل یک کافه بزرگ سالن سینما فضای نمایشگاه و یک رستوران می شود. در اینجا می توانید شاهد برگزاری رویدادهای فرهنگی کنسرت های کوچک و نمایشگاه های هنری باشید. هدف این طبقه جذب حداکثری مردم از خیابان به داخل ساختمان و ایجاد یک فضای اجتماعی پویا است.

طبقه اول؛ اتاق نشیمن خلاقیت و ساخت

طبقه اول جایی است که اودی را از تمام کتابخانه های سنتی جهان متمایز می کند. این طبقه به عنوان یک فضای سازنده یا Maker Space طراحی شده است. در اینجا کاربران به صورت کاملا رایگان به ابزارهای پیشرفته دسترسی دارند. دستگاه های پرینتر سه بعدی برش لیزری دستگاه های دوخت و خیاطی استودیوهای ضبط صدا و تصویر اتاق های بازی و حتی کارگاه های تعمیر دوچرخه در این طبقه قرار دارند. این فضا به شهرداران اجازه می دهد تا ایده های خود را بدون نیاز به سرمایه گذاری شخصی برای خرید تجهیزات به واقعیت تبدیل کنند.

طبقه دوم؛ بهشت کتابخوان ها و فضای آرامش

با حرکت به سمت طبقه دوم فضا به تدریج آرام تر و ساکت تر می شود. این طبقه که با نام بهشت کتاب شناخته می شود دارای ستون های چوبی بلندی است که مانند درختان یک جنگل به سمت سقف کشیده شده اند. در اینجا بیش از صد هزار جلد کتاب به زبان های مختلف و در موضوعات گوناگون چیده شده است. علاوه بر کتاب ها فضاهای دنج و خصوصی برای مطالعه انفرادی اتاق های شیشه ای برای کارهای گروهی و کنج های آرام برای استراحت طراحی شده است. نورگیری در این طبقه به گونه ای است که کاربران احساس می کنند در میان درختان یک جنگل نشسته اند.

تاثیر اجتماعی کتابخانه اودی بر جامعه فنلاند

ارزش واقعی کتابخانه اودی را باید در تاثیر آن بر زندگی روزمره مردم جستجو کرد. فنلاند یکی از بالاترین نرخ های سواد و برابری اجتماعی را در جهان دارد و کتابخانه ها نقش کلیدی در حفظ این دستاورد دارند. اودی به عنوان یک پناهگاه امن و رایگان برای همه اقشار جامعه عمل می کند. دانشجویان از فضای کار اشتراکی آن استفاده می کنند مهاجران برای یادگیری زبان و آشنایی با فرهنگ جدید به آن مراجعه می کنند و سالمندان برای فرار از تنهایی و شرکت در رویدادهای اجتماعی در آن حضور می یابند.

این ساختمان نشان می دهد که چگونه معماری می تواند به حل چالش های اجتماعی کمک کند. در زمستان های سخت و طولانی هلسینکی اودی به یک اتاق نشیمن گرم و دعوت کننده تبدیل می شود که افراد می توانند بدون هیچ چشم داشتی در آن وقت بگذرانند. این مفهوم از فضای عمومی رایگان یکی از دلایل اصلی انتخاب اودی به عنوان بهترین کتابخانه عمومی جهان توسط فدراسیون بین المللی انجمن های کتابداری است.

مقایسه کتابخانه اودی با سایر کتابخانه های مدرن جهان

برای درک بهتر جایگاه اودی در معماری معاصر مقایسه آن با سایر کتابخانه های شاخص جهان خالی از لطف نیست. کتابخانه مرکزی سیاتل اثر رم کولهاس بیشتر بر روی سازماندهی فیزیکی کتاب و ایجاد یک ماشین عظیم برای پردازش اطلاعات تمرکز دارد و فرم هندسی و تیز آن نمادی از عصر دیجیتال است. در مقابل اودی فرمی ارگانیک و انسانی دارد و تمرکز آن بر روی مردم و تعاملات اجتماعی است نه خود کتاب.

همچنین در مقایسه با کتابخانه اسکندریه در مصر که بر روی حفظ میراث تاریخی و هویت بصری متمرکز است اودی نگاهی کاملا رو به آینده و مبتنی بر فناوری های نوین و مشارکت شهروندان دارد. هر کدام از این ساختمان ها شاهکارهای معماری هستند اما اودی به دلیل ادغام موفقیت آمیز معماری خیره کننده با کارکرد اجتماعی عمیق جایگاه ویژه ای در میان کتابخانه های قرن بیست و یکم دارد.

راهنمای عملی بازدید از کتابخانه اودی هلسینکی

اگر قصد سفر به هلسینکی را دارید بازدید از کتابخانه اودی باید در صدر لیست شما قرار گیرد. این ساختمان به راحتی در دسترس است و ورود به آن برای همه رایگان است.

آدرس و مسیرهای دسترسی

کتابخانه در میدان پارلمان و در آدرس Töölönlahdenkatu 4 قرار دارد. موقعیت مرکزی آن باعث شده تا دسترسی به آن بسیار آسان باشد. ایستگاه مرکزی راه آهن هلسینکی تنها چند دقیقه با این کتابخانه فاصله دارد و خطوط اتوبوس و تراموای متعددی در نزدیکی آن توقف می کنند.

ساعات کاری و قوانین مهم

کتابخانه همه روزه از صبح تا دیروقت باز است و حتی در روزهای تعطیل نیز میزبان بازدیدکنندگان است. برای ورود به ساختمان و استفاده از فضای عمومی نیازی به ثبت نام یا ارائه کارت شناسایی نیست. اما برای استفاده از برخی تجهیزات خاص در طبقه اول مانند استودیوهای ضبط یا پرینترهای سه بعدی ممکن است نیاز به رزرو قبلی یا گذراندن یک آموزش کوتاه باشد. رعایت سکوت در طبقه دوم الزامی است و استفاده از تلفن همراه در این طبقه ممنوع می باشد.

سوالات متداول درباره کتابخانه اودی

آیا برای ورود به کتابخانه اودی نیاز به پرداخت هزینه است؟

خیر ورود به ساختمان و استفاده از فضای عمومی آن کاملا رایگان است. همچنین استفاده از بسیاری از تجهیزات طبقه اول و امانت گرفتن کتاب برای ساکنان فنلاند بدون هزینه است.

آیا می توان بدون عضویت از امکانات طبقه اول استفاده کرد؟

بله بسیاری از امکانات مانند دستگاه های دوخت و فضای کار اشتراکی برای همه بازدیدکنندگان در دسترس است. اما برای استفاده از برخی تجهیزات تخصصی مانند استودیوهای ضبط صدا ممکن است نیاز به ایجاد یک حساب کاربری رایگان در سیستم کتابخانه باشد.

بهترین زمان برای بازدید از کتابخانه چه موقع است؟

اگر به دنبال تجربه فضای پویا و معماری داخلی هستید روزهای وسط هفته در ساعات ظهر زمان مناسبی است. اگر قصد مطالعه و تجربه فضای آرام بهشت کتاب را دارید صبح های زود یا عصرهای پایانی هفته توصیه می شود.

جمع بندی

کتابخانه اودی هلسینکی فراتر از یک پروژه معماری موفق است. این ساختمان تجسم فیزیکی ارزش های یک جامعه مدرن برابری طلب و آینده نگر است. جایی که در آن معماری با هدف ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و ایجاد فضایی برای رشد فردی و اجتماعی طراحی شده است. بازدید از اودی نه تنها یک تجربه بصری خیره کننده از سازه چوبی و شیشه ای است بلکه درسی مهم از نحوه تعامل انسان فضا و دانش را به همراه دارد. این کتابخانه ثابت می کند که کتابخانه های عمومی در عصر دیجیتال نه تنها منسوخ نشده اند بلکه به عنوان قلب تپنده جوامع شهری اهمیت بیشتری پیدا کرده اند.