راهنمای جامع بازدید از کاخ سلطنتی ایستانا نگارا کوالالامپور؛ تاریخ، معماری و نکات کاربردی

کاخ سلطنتی ایستانا نگارا در کوالالامپور، اقامتگاه رسمی پادشاه مالزی، نمادی بی بدیل از شکوه، تاریخ و فرهنگ غنی این کشور است. برای بازدید از بخش داخلی، باید به موزه سلطنتی (کاخ قدیمی) در خیابان جالان ایستانا مراجعه کنید که بلیط آن برای بزرگسالان خارجی 10 رینگیت است و از ساعت 9 صبح تا 5 بعدازظهر باز…

به روزرسانی گارگروه نویسنده سایت
فهرست مطلب 26 بخش

کاخ سلطنتی ایستانا نگارا در کوالالامپور، اقامتگاه رسمی پادشاه مالزی، نمادی بی بدیل از شکوه، تاریخ و فرهنگ غنی این کشور است. برای بازدید از بخش داخلی، باید به موزه سلطنتی (کاخ قدیمی) در خیابان جالان ایستانا مراجعه کنید که بلیط آن برای بزرگسالان خارجی 10 رینگیت است و از ساعت 9 صبح تا 5 بعدازظهر باز است. کاخ جدید در جالان توانکو عبدالحلیم فقط از بیرون قابل مشاهده است و مراسم تعویض گارد سلطنتی آن هر روز ساعت 10 صبح برگزار می شود. این راهنما تمام جزئیات دسترسی، تاریخچه و نکات حیاتی برای یک بازدید بی دغدغه را پوشش می دهد.

کاخ سلطنتی ایستانا نگارا؛ نگین پادشاهی مالزی

کاخ سلطنتی ایستانا نگارا که در زبان مالایی به معنای کاخ ملی است، تنها یک بنای تاریخی ساده نیست، بلکه قلب تپنده نظام سلطنتی و نماد هویت ملی مالزی محسوب می شود. این مجموعه باشکوه، بازتابی از تاریخ غنی و فرهنگ متنوع این سرزمین است که در آن سنت های اسلامی و بومی مالایی با ظرافتی کم نظیر در هم آمیخته اند. برای گردشگران، به ویژه مسافران ایرانی، برنامه ریزی برای بازدید از چنین مکان مهمی نیازمند درک دقیق از ساختار دوگانه این مجموعه است، زیرا بسیاری از بازدیدکنندگان به دلیل عدم آگاهی از تفاوت میان کاخ جدید و قدیمی، با ناامیدی از بسته بودن درهای کاخ مواجه می شوند.

این راهنما به طور جامع به معرفی کاخ جدید و قدیمی ایستانا نگارا، بررسی تاریخچه پرفراز و نشیب آن، تحلیل عناصر معماری با استفاده از اصطلاحات تخصصی، و ارائه جزئیات کامل در مورد نحوه دسترسی با انواع وسایل حمل و نقل عمومی می پردازد. علاوه بر این، نکات کلیدی برای برنامه ریزی یک بازدید موفق و معرفی جاذبه ها و امکانات رفاهی اطراف کاخ ارائه شده تا تجربه سفری بی دغدغه و لذت بخش را برای شما فراهم آورد.

تفاوت حیاتی: کاخ جدید در برابر موزه سلطنتی (کاخ قدیمی)

درک این تفاوت، مهم ترین بخش هر برنامه ریزی برای بازدید است. سیستم پادشاهی چرخشی مالزی، که در آن پادشاه هر پنج سال یک بار از میان 9 سلطان ایالتی انتخاب می شود، اهمیت نمادین این مکان ها را دوچندان می کند.

کاخ جدید ایستانا نگارا (اقامتگاه فعلی)

این کاخ که در سال 2011 میلادی افتتاح شد، در محوطه ای وسیع به مساحت 97.65 هکتار در منطقه خوش آب و هوای بوکیت دامانسارا کوالالامپور قرار دارد. این مکان اقامتگاه رسمی یانگ دی پرتوان آگونگ (پادشاه مالزی) است. ورود به داخل این کاخ برای عموم مردم به طور کامل ممنوع است. بازدیدکنندگان تنها می توانند از محوطه بیرونی، دروازه های باشکوه و مراسم تعویض گارد سلطنتی دیدن کنند.

کاخ قدیمی ایستانا نگارا (موزه سلطنتی)

این بنا که تا سال 2011 اقامتگاه اصلی پادشاه بود، اکنون به عنوان موزه سلطنتی فعالیت می کند. این تغییر کاربری فرصتی بی نظیر برای عموم مردم فراهم آورده تا با تاریخ و سبک زندگی خاندان سلطنتی مالزی آشنا شوند. این موزه برای بازدید عموم قابل دسترس است و تجربه ای عمیق تر از میراث فرهنگی مالزی را در تالارهای داخلی آن می توان تجربه کرد.

تاریخچه تحولات؛ از عمارت خصوصی تا نماد ملی

تاریخچه کاخ ایستانا نگارا، داستانی از تحولات و تغییرات سرنوشت ساز در مالزی را روایت می کند. این بنای باشکوه، از یک عمارت خصوصی آغاز شد و به تدریج به نمادی از استقلال و هویت ملی تبدیل گشت.

ریشه های اولیه (1928): عمارت شخصی یک میلیونر چینی

در سال 1928، پایه های کاخ کنونی ایستانا نگارا به عنوان یک عمارت شخصی ساده اما مجلل برای یک میلیونر چینی ثروتمند به نام چان وینگ گذاشته شد. او که از فعالان برجسته در صنعت قلع بود، این قصر را با هزینه چشمگیر 150,000 رینگیت در آن زمان بنا کرد. این عمارت، محل زندگی او و خانواده پرجمعیتش، شامل 26 فرزند و چندین همسر بود، که خود نشانه ای از جایگاه بالای اجتماعی و اقتصادی او در آن دوران به شمار می رفت.

دوران جنگ و تغییر کاربری (1942 تا 1950): تصرف و استفاده نظامی

با آغاز جنگ جهانی دوم و اشغال مالایا توسط نیروهای ژاپنی در سال 1942، این عمارت لوکس از کاربری مسکونی خارج شد. ژاپنی ها آن را تصرف کرده و به اقامتگاه و پایگاه افسران ارشد ارتش خود تبدیل کردند. پس از پایان جنگ در سال 1945 و شکست ژاپن، این عمارت به مدت پنج سال تحت اختیار نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا قرار گرفت و به عنوان یک مرکز اداری و اقامتگاه موقت برای مقامات نظامی بریتانیایی مورد استفاده قرار گرفت.

اقامتگاه سلطان سلانگور (1950 تا 1957): پیش از استقلال

در سال 1950، دولت ایالت سلانگور این کاخ را خریداری کرد. این اقدام، نیاز به اقامتگاهی مناسب برای سلطان سلانگور، سر هشام الدین علم شاه را برطرف ساخت. سلطان تا زمان تکمیل کاخ جدیدش در شهر کلانگ، در همین عمارت اقامت داشت. این دوره هفت ساله، نقش مهمی در تغییر کاربری و افزایش اهمیت این بنا پیش از استقلال مالایا ایفا کرد.

کاخ رسمی استقلال (1957): تولد یک نماد ملی

لحظه تاریخی استقلال مالایا در سال 1957، نقطه عطفی در سرنوشت این عمارت بود. دولت فدرال، این بنا را به مبلغ 1.4 میلیون رینگیت خریداری کرد و با صرف هزینه ای بالغ بر 328,000 رینگیت، آن را بازسازی نمود. هدف از این بازسازی، تبدیل عمارت به کاخ رسمی سلطنتی برای پادشاه کشور تازه استقلال یافته بود. توانکو عبدالرحمن، اولین پادشاه مالزی، چند هفته پیش از اعلام رسمی استقلال در ایستانا نگارا ساکن شد. این بنا با نمای سفید و دو گنبد طلایی اش، به سرعت به نمادی از حاکمیت و استقلال مالزی تبدیل گشت.

افتتاح کاخ جدید و تبدیل کاخ قدیمی به موزه (2011): دوران معاصر

پس از بیش از پنج دهه خدمت به عنوان اقامتگاه رسمی پادشاهان مالزی، نیاز به یک مجموعه مدرن تر و وسیع تر احساس شد. در نتیجه، در سال 2011، کاخ جدید ایستانا نگارا با مساحتی وسیع و معماری باشکوه در جالان دوتا افتتاح شد. با انتقال مقر پادشاهی به کاخ جدید، کاخ قدیمی ایستانا نگارا به موزه سلطنتی تغییر کاربری داد و برای نخستین بار درهای آن به روی عموم مردم باز شد.

معماری و اصطلاحات تخصصی کاخ ایستانا نگارا

معماری کاخ ایستانا نگارا، ترکیبی استادانه از سنت های اسلامی و بومی مالایی است که در ابعاد وسیع و جزئیات دقیق، عظمت و اقتدار سلطنتی مالزی را به تصویر می کشد. برای درک بهتر این فضا، آشنایی با اصطلاحات تخصصی معماری و سلطنتی مالزی ضروری است.

  • کوباه (Kubah): به معنای گنبد. مشخصه بارز کاخ جدید، وجود 22 کوباه طلایی است که در ابعاد و اندازه های مختلف بر فراز سازه های اصلی کاخ خودنمایی می کنند. این گنبدها، نمادی از عظمت و شکوه اسلامی هستند و در کنار نقوش سنتی مالایی، هویت بومی و فرهنگی کشور را بازتاب می دهند.
  • بالایرونگ سری (Balairong Seri): تالار تاج گذاری و اصلی ترین تالار تشریفات سلطنتی. مراسم تاج گذاری پادشاهان جدید، انتصاب مقامات عالی رتبه و دیگر جشن های ملی و رسمی در این مکان باشکوه برگزار می شود. طراحی داخلی آن با فرش های نفیس، لوسترهای کریستال و تزیینات طلایی، حسی از شکوه و قدرت را القا می کند.
  • دوان سانتاپان (Dewan Santapan): سالن ضیافت سلطنتی. این سالن محل برگزاری مهمانی های رسمی و ضیافت های دولتی است که با حضور سران کشورها و شخصیت های برجسته جهانی برگزار می شود. میزهای طویل و چیدمان ظروف نقره ای و کریستال، نمادی از پذیرایی مجلل خاندان سلطنتی مالزی است.
  • بیلیک منگاداپ (Bilik Mengadap): اتاق ملاقات سلطنتی. این اتاق ها مخصوص دیدارهای رسمی پادشاه و ملکه با مهمانان ویژه، سفرا و هیئت های خارجی است. دکوراسیون داخلی با ترکیبی از هنر اسلامی و سبک اروپایی تزیین شده است.
  • پاسوکان کاوالان کهورماتان دیراجا (Pasukan Kawalan Kehormatan Diraja): هنگ گارد افتخار سلطنتی. نگهبانانی با لباس های سنتی و کلاه خود که در کنار دروازه های باشکوه کاخ ایستاده اند و فرصت خوبی برای عکاسی فراهم می کنند.

استفاده از مصالح بومی و سازگار با اقلیم منطقه، در کنار طراحی های هندسی پیچیده و خطاطی اسلامی، به این کاخ جلوه ای اصیل و در عین حال باشکوه داده است. تمامی عناصر طراحی، از تقارن در نماها گرفته تا جزئیات ریز در حکاکی ها، با دقت و وسواس خاصی انتخاب شده اند تا پیامی از وحدت، ثبات و شکوه سلطنتی را منتقل کنند.

برنامه ریزی بازدید؛ اطلاعات کلیدی و نکات کاربردی

برای داشتن یک بازدید لذت بخش و بهینه از کاخ سلطنتی ایستانا نگارا، آگاهی از جزئیات و رعایت نکات کاربردی ضروری است. این اطلاعات به شما کمک می کند تا بهترین تجربه را از این جاذبه مهم داشته باشید.

ساعت کاری و وضعیت بازدید

موزه سلطنتی (کاخ قدیمی ایستانا نگارا) معمولاً هر روز هفته از ساعت 9 صبح تا 5 بعدازظهر پذیرای بازدیدکنندگان است. با این حال، همانند بسیاری از مکان های سلطنتی و مهم، این کاخ ممکن است در روزهای خاص، تعطیلات ملی، یا در طول برگزاری مراسمات ویژه سلطنتی به روی عموم بسته باشد. در برخی منابع اخیر اشاره شده است که ممکن است دوره هایی برای بازسازی و نوسازی بسته باشد، بنابراین همیشه توصیه می شود پیش از برنامه ریزی برای بازدید، آخرین اطلاعات مربوط به ساعات کاری را از منابع رسمی محلی بررسی کنید.

قیمت بلیط موزه سلطنتی (به روز رسانی 2026)

برای بازدید از موزه سلطنتی، نیاز به تهیه بلیط است. قیمت بلیط ها بر اساس ملیت و رده سنی متفاوت است. بازدید از محوطه بیرونی و دروازه های کاخ جدید کاملاً رایگان است.

دسته بندیشهروندان مالزیایی (رینگیت)گردشگران خارجی (رینگیت)
بزرگسالان510
کودکان (6 تا 12 سال)25
سالمندان و دانشجویان35
کودکان زیر 5 سالرایگانرایگان

بهترین زمان بازدید

برای تجربه بهتر بازدید و دوری از گرمای شدید و رطوبت مالزی، بهترین زمان برای سفر به کوالالامپور و بازدید از کاخ، فصل های خشک است که معمولاً از ماه می تا سپتامبر ادامه دارد. در طول روز، اوایل صبح (بلافاصله پس از باز شدن) یا اواخر بعدازظهر، ایده آل ترین ساعات برای بازدید هستند. اگر قصد تماشای مراسم تعویض گارد سلطنتی را دارید، باید خود را قبل از ساعت 10 صبح به دروازه های کاخ جدید برسانید تا جای مناسبی برای تماشا پیدا کنید، زیرا این مراسم بسیار محبوب است و می تواند شلوغ باشد.

دسترسی به کاخ سلطنتی؛ راهنمای کامل مسیر

دسترسی به کاخ سلطنتی ایستانا نگارا در کوالالامپور، به لطف سیستم حمل و نقل عمومی پیشرفته مالزی، نسبتاً آسان است. برنامه ریزی قبلی می تواند به شما کمک کند تا با کمترین دردسر به این مقصد مهم برسید.

آدرس دقیق و موقعیت

کاخ سلطنتی ایستانا نگارا (جدید) در منطقه بوکیت دامانسارا، در جاده توانکو عبدالحلیم واقع شده است. آدرس دقیق کاخ به شرح زیر است:

Jalan Tuanku Abdul Halim, Bukit Damansara, 50480 Kuala Lumpur, Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Malaysia.

موزه سلطنتی (کاخ قدیمی) در آدرس زیر قرار دارد:

Jalan Istana, 50460 Kuala Lumpur, Malaysia.

دسترسی با مترو (MRT): سریع و مطمئن

نزدیک ترین ایستگاه مترو به کاخ جدید ایستانا نگارا، ایستگاه Semantan در خط MRT Kajang Line است. این خط، مناطق کلیدی شهر را پوشش می دهد و رسیدن به ایستگاه سمنتان از بیشتر نقاط کوالالامپور آسان است. از ایستگاه Semantan تا کاخ، حدود 3 تا 4 کیلومتر فاصله است. می توانید از تاکسی های محلی یا خدمات حمل و نقل آنلاین مانند Grab استفاده کنید. سفر با تاکسی از این ایستگاه تا کاخ معمولاً کمتر از 10 دقیقه طول می کشد و هزینه آن بسیار مقرون به صرفه است.

دسترسی با تاکسی و خدمات حمل و نقل آنلاین (Grab)

برای بسیاری از گردشگران، به ویژه خانواده ها یا کسانی که زمان کمتری دارند، استفاده از تاکسی یا خدمات حمل و نقل آنلاین مانند Grab سریع ترین و راحت ترین گزینه است. کافی است مقصد Istana Negara یا Royal Museum را در اپلیکیشن وارد کنید تا هزینه تقریبی و زمان رسیدن خودرو نمایش داده شود. این روش، به ویژه اگر از مرکز شهر یا مناطق گردشگری دیگر مستقیماً به سمت کاخ می روید، توصیه می شود.

نکات حیاتی و آداب بازدید

بازدید از یک مکان سلطنتی و فرهنگی مهم مانند کاخ ایستانا نگارا، نیازمند رعایت برخی نکات و آداب است تا تجربه ای محترمانه و دلپذیر برای شما و دیگران فراهم شود.

  • پوشش مناسب: هنگام بازدید از کاخ و به ویژه موزه سلطنتی، توصیه می شود لباسی مناسب و پوشیده به تن داشته باشید. شانه های پوشیده، دامن یا شلوار بلند برای خانم ها و شلوار برای آقایان، نشانه احترام به فرهنگ و مکان است.
  • حفظ احترام: این مکان اقامتگاه رسمی پادشاه است؛ بنابراین، حفظ آرامش، رفتار محترمانه و رعایت سکوت در موزه الزامی است. از دویدن، سر و صدا کردن یا هرگونه رفتار نامناسب خودداری کنید.
  • محدودیت های عکاسی: در محوطه بیرونی و کنار دروازه های کاخ جدید، عکاسی مجاز است و می توانید با نگهبانان سلطنتی عکس بگیرید. اما در داخل موزه سلطنتی، ممکن است در برخی بخش ها عکاسی ممنوع باشد یا نیاز به رعایت نکات خاصی (مانند عدم استفاده از فلاش) داشته باشید.
  • تهیه بلیط: بلیط موزه را می توانید از گیشه ورودی کاخ خریداری کنید. تراکنش ها معمولاً به صورت نقدی و با کارت های اعتباری یا بدهی انجام می شود.
  • احتیاط در برابر گرما: آب و هوای کوالالامپور گرم و مرطوب است. همراه داشتن آب کافی، کلاه، عینک آفتابی و ضد آفتاب برای محافظت در برابر نور خورشید ضروری است.

جاذبه های گردشگری نزدیک کاخ ایستانا نگارا

بازدید از کاخ سلطنتی ایستانا نگارا می تواند آغازگر یک روز پربار از گشت وگذار در دیگر جاذبه های دیدنی کوالالامپور باشد. بسیاری از مقاصد محبوب گردشگری در نزدیکی این کاخ قرار دارند.

  • مسجد ملی مالزی (Masjid Negara): این مسجد مدرن با معماری خیره کننده و ظرفیت 15,000 نمازگزار، یکی از نمادهای مذهبی و معماری کوالالامپور است. گنبد آبی و مناره های بلند آن، جلوه ای خاص به آن بخشیده اند.
  • پارک گیاه شناسی پردانا (Perdana Botanical Gardens): این پارک وسیع، یک فضای سبز آرامش بخش در قلب شهر است. شامل باغ های گل، مسیرهای پیاده روی، دریاچه ها و بخش هایی مانند باغ ارکیده و باغ پرندگان کوالالامپور است.
  • موزه ملی مالزی (National Museum of Malaysia): درست در کنار پارک گیاه شناسی پردانا، موزه ملی مالزی قرار دارد. این موزه، پنجره ای به تاریخ، فرهنگ و میراث مالزی از دوران ماقبل تاریخ تا استقلال است.
  • برج کوالالامپور (KL Tower): یکی از بلندترین برج های مخابراتی جهان که یک سکوی دیدبانی با چشم انداز 360 درجه از کوالالامپور، رستوران گردان و Sky Box دارد.
  • میدان مردکا (Merdeka Square): مکانی تاریخی و نمادین که استقلال مالزی در سال 1957 در آن اعلام شد. این میدان با ساختمان های استعماری زیبا مانند ساختمان سلطان عبدالصمد احاطه شده است.

اقامت و غذا؛ هتل ها و رستوران های اطراف

برای مسافرانی که قصد دارند در نزدیکی کاخ سلطنتی ایستانا نگارا اقامت داشته باشند یا پس از بازدید از آن به دنبال گزینه های مناسب برای صرف غذا هستند، مناطق اطراف کاخ و مسیرهای دسترسی به آن، انتخاب های متنوعی را فراهم می کنند.

هتل های پیشنهادی

  • Fairmont Kuala Lumpur (لوکس): این هتل پنج ستاره لوکس، با امکانات رفاهی ممتاز و دسترسی عالی به جاذبه های اصلی شهر، گزینه ای عالی برای اقامت است.
  • Shangri-La Hotel Kuala Lumpur (لوکس): یکی دیگر از هتل های لوکس و شناخته شده در کوالالامپور که خدمات بی نظیری را ارائه می دهد و در مرکز شهر واقع شده است.
  • Q Sentral Hotel (اقتصادی و متوسط): این هتل، گزینه ای مقرون به صرفه با دسترسی بسیار خوب به ایستگاه KL Sentral است. از این هتل می توان به راحتی با مترو به ایستگاه سمنتان دسترسی پیدا کرد.

رستوران های پیشنهادی

  • Enak KL: این رستوران، فضایی سنتی و لوکس دارد و غذاهای اصیل مالایی را با کیفیتی بی نظیر ارائه می دهد.
  • Jalan Alor: یکی از مشهورترین خیابان های غذاهای خیابانی در کوالالامپور است. اینجا می توانید تنوعی بی نظیر از غذاهای محلی و آسیایی را با قیمت های مناسب امتحان کنید.
  • The Coffee Bean & Tea Leaf: در نقاط مختلف شهر، شعبه های این کافه زنجیره ای بین المللی وجود دارد که برای یک میان وعده سبک مناسب هستند.

سوالات متداول

آیا کاخ سلطنتی ایستانا نگارا برای بازدید عمومی باز است؟

کاخ جدید ایستانا نگارا که اقامتگاه فعلی پادشاه مالزی است، از داخل برای عموم قابل بازدید نیست. تنها می توان از محوطه بیرونی، دروازه ها و مراسم تعویض گارد سلطنتی دیدن کرد. اما کاخ قدیمی ایستانا نگارا اکنون به عنوان موزه سلطنتی فعالیت می کند و بازدید از داخل آن برای عموم امکان پذیر است.

ساعت کاری و قیمت بلیط موزه سلطنتی ایستانا نگارا چقدر است؟

موزه سلطنتی معمولاً هر روز از ساعت 9 صبح تا 5 بعدازظهر باز است. قیمت بلیط برای بزرگسالان غیرمالزیایی 10 رینگیت و برای کودکان 6 تا 12 سال 5 رینگیت است. بازدید از محوطه بیرونی کاخ جدید رایگان است.

چگونه می توانم با حمل و نقل عمومی به کاخ ایستانا نگارا بروم؟

نزدیک ترین ایستگاه مترو (MRT) به کاخ جدید، ایستگاه Semantan در خط Kajang Line است. از آنجا می توانید با تاکسی یا خدمات حمل و نقل آنلاین (Grab) به کاخ بروید. برای موزه سلطنتی، ایستگاه های مرکزی شهر و سپس تاکسی گزینه مناسبی هستند.

بهترین زمان برای دیدن مراسم تعویض گارد سلطنتی چیست؟

مراسم تعویض گارد سلطنتی معمولاً هر روز ساعت 10 صبح در دروازه های اصلی کاخ جدید ایستانا نگارا برگزار می شود. توصیه می شود کمی قبل از این ساعت به محل برسید تا جای مناسبی برای تماشا پیدا کنید.

آیا امکان عکاسی داخل موزه سلطنتی وجود دارد؟

در محوطه بیرونی کاخ جدید و در کنار نگهبانان سلطنتی، عکاسی مجاز است. در داخل موزه سلطنتی، ممکن است در برخی بخش ها محدودیت هایی برای عکاسی وجود داشته باشد یا عکاسی کاملاً ممنوع باشد. به علائم و راهنماها توجه کنید.

نتیجه گیری

کاخ سلطنتی ایستانا نگارا در کوالالامپور، بیش از یک بنای صرفاً معماری، نمادی زنده از تاریخ، فرهنگ و هویت مالزی است. این کاخ با تلفیق بی نظیری از معماری باشکوه اسلامی و مالایی، چه در بخش جدید که اقامتگاه پادشاه است و چه در بخش قدیمی که اکنون به موزه سلطنتی تبدیل شده، تجربه ای غنی و فراموش نشدنی را برای هر بازدیدکننده ای فراهم می آورد. با وجود اطلاعات کامل و راهنمای جامع دسترسی به کاخ ایستانا نگارا از طریق وسایل حمل و نقل عمومی، برنامه ریزی یک بازدید راحت و کارآمد از این نگین پادشاهی مالزی امکان پذیر است. چه به تماشای مراسم تعویض گارد سلطنتی در فضای باز علاقه داشته باشید و چه بخواهید در تالارهای موزه سلطنتی به عمق تاریخ سفر کنید، این کاخ به همراه جاذبه های متعدد اطراف آن، مقصدی ایده آل برای تکمیل سفر شما به کوالالامپور خواهد بود.

دسته های مرتبط: